Φυτέψτε ιστορίες και ο κόσμος θα ανθίσει: μία συνέντευξη με την συγγραφέα Ισαβέλα Τηλεμάχου

 

Στο ταξίδι των βιβλίων, ολοένα και συναντώ ανθρώπους θαυμάσιους, που με εκπλήσσουν θετικά και υποστηρίζουν την πεποίθησή μου πως υπάρχουν κι αυτοί που συμβάλλουν με όλο τους το είναι για τη δημιουργία ενός κόσμου πιο όμορφου. 

Μια τέτοια γυναίκα είναι και η Ισαβελλα Τηλεμάχου που γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κύπρο. Σπούδασε στο τμήμα Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών και εργάζεται ως καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας.

Από πολύ νεαρή ηλικία ασχολήθηκε με τη συγγραφή ποιημάτων, παραμυθιών, λογοτεχνικών βιβλίων αφού η αγάπη της προς την ελληνική γλώσσα ήταν έκδηλη. Η φαντασία και η δεξιοτεχνική χρήση της γλώσσας την έκαναν να αποσπάσει αρκετά βραβεία σε πανελλήνιους και τοπικούς διαγωνισμούς.

Το πρώτο της βιβλίο «Ο Γιαννάκης και οι Ντράγκονς» κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μιχάλη Σιδέρη τον Μάρτιο του 2019 τιμήθηκε από τον Ε.Π.Ο.Κ. ως ένα από τα «Βιβλία της χρονιάς 2019». Το παραμύθι «Το σκιουράκι που έμαθε να ζητά συγνώμη» αποτελεί μια συνεργασία με τις εκδόσεις «Αναζητήσεις» που κυκλοφόρησε τον Αύγουστο το 2020 και τα «Λεξομπερδέματα του καλοκαιριού» είναι το τρίτο της βιβλίο που απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής ηλικίας και πρώτων τάξεων του δημοτικού.

Όλα τα βιβλία της είναι εγκεκριμένα στις σχολικές βιβλιοθήκες της Κύπρου από το Υπουργείο Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας.

Σήμερα, τη συστήνω και σε εσάς μέσα από την συνέντευξή μας:

·      Ισαβέλα τι σε έφερε ως εδώ σήμερα; Ποια είναι η ιστορία σου;

Η ιστορία μου είναι πολύ απλή. Ας πούμε ότι είμαι κάποια, που της αρέσει να δημιουργεί ιστορίες, να πλάθει φανταστικούς κόσμους με τις λέξεις και να προσπαθεί να περάσει διάφορα μηνύματα στα παιδιά.

·      Τι αποτελεί έμπνευση για σένα;

Η έμπνευση μπορεί να γεννηθεί από το κάθετί, μια μελωδία, μια φράση, μια εικόνα αλλά κυρίως από τις συμπεριφορές των παιδιών. Μιας και αυτή την περίοδο ασχολούμαι με παιδική λογοτεχνία, παραμύθια και ποίηση για παιδιά, εστιάζω την προσοχή μου παρατηρώντας τα. Μέσα από αυτή την παρατήρηση γεννιούνται ιδέες, οι οποίες καταλήγουν να γίνουν ιστορίες και εν τέλει βιβλία.

·      Τι γεννιέται πρώτα μέσα σου; Μια συγκεκριμένη εικόνα, ένα συναίσθημα, ένα κοινωνικό ερέθισμα ή ένας ολοκληρωμένος χαρακτήρας που ζητάει επίμονα να ειπωθεί η ιστορία του;

Νομίζω ότι τις πλείστες φορές η αφορμή είναι ένα συναίσθημα, το οποίο μπορεί άλλοτε να είναι θετικό και άλλοτε αρνητικό. Από εκεί γεννιέται ο βασικός χαρακτήρας αρχικά και οι υπόλοιποι στη συνέχεια, που μαζί με την ιστορία θα αλληλεπιδράσουν και θα μεταδώσουν κάθε φορά το αντίστοιχο μήνυμα.

·      Ανήκεις στους συγγραφείς που χαρτογραφούν τα πάντα εκ των προτέρων (πλοκή, ήρωες, εξέλιξη) ή αφήνεις το νόημα της ιστορίας να σε παρασύρει σε απρόβλεπτα μονοπάτια καθώς γράφεις;

Και τα δυο μπορεί να συμβούν. Δηλαδή μπορεί να έχω από την αρχή αποφασίσει την πλοκή, τους ήρωες και την εξέλιξη και να γίνει ακριβώς έτσι όπως το έχω σκεφτεί, μέχρι το τέλος. Υπάρχει όμως και η περίπτωση να ξεκινήσω με κάποια στοιχεία, τα οποία στην πορεία να μην με ικανοποιούν ως αποτέλεσμα. Έτσι θα κάνω τις απαραίτητες αλλαγές μέχρι που να έχω την κατάληξη, που νομίζω ότι θα είναι η καλύτερη, σύμφωνα με τον αρχικό στόχο. Ή μπορεί απλά να σκεφτώ κάτι επιπλέον την ώρα που γράφω μια ιστορία και να θέλω να το ενσωματώσω. Αυτό είναι και το όμορφο της γραφής, ότι φτιάχνεις έναν δικό σου κόσμο και του δίνεις τα χαρακτηριστικά που εσύ θέλεις.

·      Η γραφή είναι μια βαθιά εσωτερική και συχνά μοναχική διαδικασία. Υπάρχουν στιγμές που νιώθεις ότι οι ιστορίες που πλάθεις κατοικούν μέσα σου; Πώς αποφορτίζεσαι μετά από μια έντονη συγγραφική ημέρα;

Όντως η γραφή αποτελεί μια διαδικασία πολύ προσωπική και αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό είναι και το όμορφο όμως σε αυτή την διαδικασία. Θυμάμαι από πολύ νεαρή ηλικία (12 ετών) να απομονώνομαι στο δωμάτιό μου και να γράφω ιστορίες . Ήταν κάτι που από τότε με ευχαριστούσε και για μένα έμοιαζε σαν κάτι που απλά έπρεπε να κάνω. Όπως άλλοι αρέσκονται να παρακολουθούν με τις ώρες τηλεόραση, εγώ ευχαριστιόμουνα να φτιάχνω φανταστικούς κόσμους συνδυάζοντας λέξεις, φράσεις και ιδέες. Μοναχική δεν υπήρξα ποτέ, αφού πάντοτε ήμουνα δραστήρια στον αθλητισμό, τον χορό και στο τραγούδι. Η γραφή ήταν και είναι για μένα ένας προσωπικός τρόπος έκφρασης που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού μου. Μόλις ολοκληρώσω μια ιστορία και είναι ακριβώς έτσι όπως την έχω σκεφτεί αισθάνομαι πληρότητα, ενθουσιασμό και γαλήνη που κατάφερα να εκπληρώσω τον στόχο μου. Οι ιστορίες όντως κατοικούν μέσα μας απλά βγαίνουν στην επιφάνεια στο αντίστοιχο περιβάλλον.

·      Ένα βιβλίο ολοκληρώνεται πραγματικά μόνο όταν διαβαστεί. Ποια ήταν η πιο αναπάντεχη ή συγκινητική αντίδραση που είχες από έναν αναγνώστη, η οποία ίσως σε έκανε να δεις το δικό σου έργο με άλλη ματιά;

Κατά καιρούς πραγματοποιώ διάφορες παρουσιάσεις σε σχολεία και ομολογώ ότι κάθε φορά υπάρχει ένα παιδάκι, που θα με ρωτήσει κάτι, που κανένας άλλος δεν το έχει ξανακάνει. Αυτό αφορά κυρίως στα παραμύθια και την παιδική λογοτεχνία. Θυμάμαι μια φορά κατά την παρουσίαση του βιβλίου μου με τίτλο: «Ο Γιαννάκης και οι Ντράγκονς», εκδόσεις Μιχάλη Σιδέρη, ένα παιδάκι σήκωσε το χέρι του και μου δήλωσε ότι θέλει να γίνει σαν τον Γιαννάκη, που αγαπά και στηρίζει τους φίλους του και δεν τους κοροϊδεύει. Εκείνη τη στιγμή το χάρηκα τόσο πολύ, που αυτός ο φανταστικός χαρακτήρας του βιβλίου επηρέασε το παιδάκι εκείνο σε τέτοιο βαθμό, ώστε να θέλει να του μοιάσει.  Τα παιδιά ποτέ δεν σταματάνε να με εκπλήσσουν και εκεί είναι που κρύβεται και η αληθινή ομορφιά της ενασχόλησης με τα βιβλία.

·      Πιστεύεις ότι σε μια εποχή γεμάτη γρήγορη πληροφορία και ψηφιακή απομόνωση, το βιβλίο παραμένει ένα εργαλείο για να μάθουμε να ακούμε και να κατανοούμε σε βάθος τον εαυτό μας και τον άλλον;

Σε μια εποχή που η τεχνολογία βρίσκεται στο αποκορύφωμά της νομίζω ότι θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε το βιβλίο ως κάτι που μπορεί να συνυπάρχει δυναμικά με την τεχνολογία μιας και μπορεί να ωφεληθεί από αυτήν σημαντικά. Πέραν από την παραδοσιακή μορφή του έντυπου βιβλίου μπορούμε σήμερα να μιλάμε για ηχητικά ή ηλεκτρονικά βιβλία που προσφέρουν διαφορετικές δυνατότητες το καθένα, για όσους αγαπούν το βιβλίο. Η άποψή μου είναι ότι σε κάθε ένα, θα βρεις κάτι, που θα συμβάλει προς την καλύτερη κατανόηση πρώτα του εαυτού σου και μετά των συνανθρώπων σου. Απαραίτητη προϋπόθεση βέβαια είναι να υπάρχει αυτή η επιθυμία, γιατί από εκεί ξεκινάνε όλα. Αν υπάρχει η επιθυμία, υπάρχει και ο τρόπος για να γίνει αυτό πραγματικότητα.

·      Ποιες θεωρείς ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις αλλά και οι ευκαιρίες για έναν συγγραφέα στην Ελλάδα και στην Κύπρο σήμερα, τόσο στο κομμάτι της δημιουργίας όσο και στο κομμάτι της προώθησης του έργου του;

Η αλήθεια είναι ότι οι προκλήσεις σήμερα για τους συγγραφείς είναι αρκετές. Καταρχάς βρισκόμαστε σε μια εποχή που παρατηρείται υπερπροσφορά κειμένων-βιβλίων αφού αρκετοί, είτε επαγγελματικά είτε ερασιτεχνικά ασχολούνται με τη συγγραφή.  Σε αυτό το περιβάλλον δεν αρκεί μόνο να γράψεις ένα βιβλίο, αλλά να αφουγκραστείς το κλίμα της εποχής και να συμπεριλάβεις στο κείμενό σου, ιδέες, σκέψεις, προβληματισμούς που θα εκφράζουν και αν είσαι τυχερός, να ταυτίσουν το αναγνωστικό κοινό, στο οποίο απευθύνεσαι. Επίσης οι συγγραφείς έχουν να ανταγωνιστούν με τόσα άλλα είδη διάθεσης του ελεύθερου χρόνου όπως ταινίες, ηλεκτρονικά παιχνίδια, πλοήγηση στο διαδίκτυο, που το κάνουν ακόμα πιο δύσκολο για εκείνους να τραβήξουν την προσοχή των αναγνωστών.

Παρόλα αυτά η τεχνολογία πολύ συχνά δημιουργεί και ευκαιρίες προώθησης βιβλίων και συγγραφέων μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που δεν υπήρχαν προηγουμένως. Έτσι διευκολύνει αρκετά την προσπάθεια των συγγραφέων να γίνουν γνωστοί σε ένα ευρύ κοινό και να παρουσιάσουν τη δουλειά τους. Εννοείται ότι δεν είναι εύκολο, αλλά χρειάζεται χρόνο, κόπο και επιμονή. Δεν αρκεί το βιβλίο να είναι καλό. Είναι απαραίτητο να γίνονται οι αντίστοιχες ενέργειες προώθησης, για να αρχίζει να διαμορφώνεται μια σύνδεση με τους αναγνώστες. Επιπλέον σε σχέση με τη δημιουργία, οι υπολογιστές και η τεχνολογία γενικότερα βοηθάνε σημαντικά το έργο των συγγραφέων, αρκεί αυτό να γίνεται με μέτρο. Η μεγαλύτερη ευκαιρία για έναν συγγραφέα, είναι να εγκριθεί το κείμενό του από έναν μεγάλο εκδοτικό οίκο ή από κάποιες εκδόσεις που προωθούν σωστά το έργο του (Μ.Μ.Ε., εκθέσεις βιβλίων, επαφές με φυσικά και ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία, βιβλιοπαρουσιάσεις..) Με όλους αυτούς τους τρόπους μπορεί να προωθήσει τα βιβλία του αποτελεσματικά.

·      Είσαι φιλόλογος, συγγραφέας, μητέρα και σύζυγος. Πως καταφέρνεις να ισορροπείς ανάμεσα σε αυτούς και άλλους τόσους ρόλους;

Για να είμαι ειλικρινής, δεν τα καταφέρνω πάντα Στεφανία. Υπάρχουν φορές που νιώθω ότι όσα κάνω δεν είναι αρκετά. Και εκεί είναι σαν χτυπά ένα καμπανάκι που μου λέει ότι πρέπει να περιορίσω κάτι. Όλοι οι ρόλοι που προανέφερες είναι σημαντικοί για μένα. Προσπαθώ να τα έχω όλα σε ισορροπία, αλλά να μην γελιόμαστε κάτι τέτοιο δεν είναι πάντα εφικτό.

·      Για ποιο λόγο κάνεις ό,τι κάνεις;

Είναι αν θέλεις μια εσωτερική επιθυμία να μεταδώσω το καλό, το θετικό στα παιδιά εκεί έξω. Αν έστω και ένα παιδί μάθει κάτι μέσα από τις ιστορίες μου ή αλλάξει τη ζωή του προς το καλύτερο, τότε εγώ θα είμαι ευτυχισμένη. Τα παιδιά σήμερα, θα αποτελέσουν τους αυριανούς πολίτες. Γιατί να μην τους ενισχύσουμε με σωστές αξίες και σκέψεις, έτσι ώστε να είναι πιο ολοκληρωμένοι άνθρωποι;

·      Αν μπορούσες να χαρίσεις μια μόνο φράση ή ένα συναίσθημα σε κάποιον που ανοίγει για πρώτη φορά ένα βιβλίο σου, ποιο θα ήταν αυτό;

«Να απολαύσουν το ταξίδι», γιατί κάθε βιβλίο είναι σαν να σε ταξιδεύει σε άλλο προορισμό ανάλογα με το θέμα, το λεξιλόγιο, την πλοκή και τους χαρακτήρες.

·      Ποιο είναι το όραμά σου για τον κόσμο;

Θέλω να οραματιστώ ένα καλύτερο αύριο για το δικό μου παιδί και για τα παιδιά όλου του κόσμου, αλλά να τονίσω ότι όλοι οφείλουμε να προσπαθήσουμε για αυτό, με όποιον τρόπο μπορεί ο καθένας. Θα κλείσω με το μότο του Κυπριακού Συνδέσμου Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου: «Φυτέψτε ιστορίες και ο κόσμος θα ανθίσει».

Αν ενδιαφέρεστε να μάθετε τι ιστορίες σκαρώνει η Ισαβέλα, μπορείτε να ρίξετε μια ματιά 👉εδώ